Όλοι μας ανησυχούμε και φροντίζουμε για την υγεία μας, καθώς αποτελεί το σημαντικότερο αγαθό που έχουμε. Ωστόσο, για ορισμένους ανθρώπους, αυτή η ανησυχία γίνεται υπερβολική και αποκτά διαστάσεις παθολογίας, επηρεάζοντας την καθημερινότητά τους. Στην περίπτωση αυτή μιλάμε για υποχονδρίαση ή «αρρωστοφοβία».

Τι είναι η υποχονδρίαση (αρρωστοφοβία)

Η υποχονδρίαση (ή αρρωστοφοβία) ανήκει στο φάσμα των σωματόμορφων διαταραχών και χαρακτηρίζεται από την έντονη πεποίθηση του ατόμου ότι πάσχει ή πρόκειται να εμφανίσει μια σοβαρή ασθένεια.

Η πεποίθηση αυτή είναι τόσο ισχυρή, ώστε το άτομο βιώνει τον εαυτό του ως ασθενή, ακόμη και όταν δεν υπάρχει καμία ιατρική ένδειξη που να το επιβεβαιώνει.

Συμπτώματα υποχονδρίασης

Τα άτομα με υποχονδρίαση εμφανίζουν έντονη ενασχόληση με την υγεία τους, η οποία συχνά γίνεται εμμονική. Συγκεκριμένα:

• περιορίζουν την κοινωνική τους ζωή από φόβο μόλυνσης
• παρατηρούν συνεχώς το σώμα τους για πιθανά συμπτώματα
• ερμηνεύουν φυσιολογικές σωματικές λειτουργίες ως απειλητικές
• υποβάλλονται συχνά σε ιατρικές εξετάσεις χωρίς να καθησυχάζονται ουσιαστικά
• βιώνουν μόνο προσωρινή ανακούφιση μετά από ιατρικές διαβεβαιώσεις

Παράλληλα, δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν ότι ορισμένα σωματικά συμπτώματα (π.χ. πονοκέφαλος, ταχυκαρδία) μπορεί να σχετίζονται με το άγχος και όχι με κάποια σοβαρή ασθένεια.

Αιτίες και παράγοντες εμφάνισης

Η υποχονδρίαση αποτελεί διαταραχή ψυχικής φύσεως και συχνά συνυπάρχει με άλλες ψυχικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη ή οι αγχώδεις διαταραχές.

Συνήθως εμφανίζεται μετά από περιόδους έντονης ψυχολογικής πίεσης, ενώ μπορεί να σχετίζεται με:

• υπερπροστατευτικό οικογενειακό περιβάλλον
• ανάγκη για προσοχή κατά την παιδική ηλικία
• τραυματικές εμπειρίες (σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση)

Διαγνωστικά κριτήρια (DSM)

Σύμφωνα με το DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), ένα άτομο μπορεί να διαγνωστεί με υποχονδρίαση όταν:

• παρουσιάζει επίμονη ενασχόληση με την ιδέα σοβαρής ασθένειας
• δεν καθησυχάζεται από ιατρικές εξετάσεις και διαβεβαιώσεις
• η ανησυχία δεν σχετίζεται με παραληρητικές ιδέες ή μόνο με την εμφάνιση
• προκαλείται σημαντική δυσφορία και έκπτωση λειτουργικότητας
• δεν εξηγείται καλύτερα από άλλη διαταραχή
• τα συμπτώματα διαρκούν τουλάχιστον 6 μήνες

Αντιμετώπιση υποχονδρίασης

Η θεραπεία της υποχονδρίασης εντάσσεται στο πεδίο της ψυχιατρικής και της ψυχολογίας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, φαρμακευτική αγωγή (όπως η φλουοξετίνη) μπορεί να συμβάλει στη μείωση των συμπτωμάτων. Ωστόσο, η ψυχοθεραπεία αποτελεί βασικό πυλώνα αντιμετώπισης.

Μέσα από μια ολιστική ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, το άτομο μπορεί να:

• μειώσει τα επίπεδα άγχους
• τροποποιήσει δυσλειτουργικές σκέψεις και πεποιθήσεις
• αναγνωρίζει τη σύνδεση σώματος και συναισθημάτων
• ελέγχει καλύτερα τις σωματικές του αντιδράσεις (π.χ. αναπνοή, καρδιακός ρυθμός)

Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να διακόψει τον φαύλο κύκλο της συνεχούς ανησυχίας για την υγεία και να επανέλθει σε μια πιο λειτουργική και ποιοτική καθημερινότητα.

Κατερίνα Παπαστεργιάδου
Ψυχολόγος BSc

‍