Οι συνθήκες διαβίωσης στην Ελλάδα γίνονται, για πολλούς ανθρώπους —ιδιαίτερα για τους νέους— όλο και πιο δύσκολες. Για αρκετούς, η ζωή μοιάζει λιγότερο βιώσιμη και η μετανάστευση εμφανίζεται ως μια διέξοδος. Η υπόσχεση μοιάζει δελεαστική : Καλύτερος μισθός, περισσότερες ευκαιρίες, περισσότερη ασφάλεια και λιγότερο άγχος.

Και για ένα διάστημα ίσως είναι όντως έτσι. Μέχρι που κάποια στιγμή πολλοί έρχονται αντιμέτωποι με ένα αναπάντεχο ερώτημα:

«Γιατί ενώ η ζωή μου πάει καλά… δεν νιώθω καλά;»

Αν είσαι Έλληνας στο εξωτερικό και σου έχει περάσει αυτή η σκέψη από το μυαλό, δεν είσαι μόνος. Και κυρίως, δεν είναι τυχαίο. Η μετανάστευση δεν είναι μόνο μια πρακτική απόφαση. Είναι ένα βαθιά ψυχολογικό γεγονός στη ζωή του ανθρώπου— και μάλιστα από τα πιο απαιτητικά.

Η αθέατη πλευρά της μετανάστευσης

Η αλλαγή χώρας συνεπάγεται την αλλαγή ολόκληρου του συστήματος ζωής σου. Οι έρευνες δείχνουν ότι η εμπειρία της μετανάστευσης μπορεί να συνδέεται με παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα την ψυχική υγεία, όπως:

• κοινωνική απομόνωση (απώλεια του γνώριμου δικτύου υποστήριξης όπως οικογένεια, φίλοι)
• acculturative stress — το στρες προσαρμογής σε ένα νέο πολιτισμικό πλαίσιο.
• δυσκολία πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας (προκειμένου να επιτευχθεί η κοινωνική και ψυχολογική ενσωμάτωση)

Μελέτες έχουν συνδέσει τη μετανάστευση με αυξημένα επίπεδα:

• άγχους
• καταθλιπτικών συμπτωμάτων
• μετατραυματικού στρες (PTSD), σε ορισμένους πληθυσμούς

Ορισμένες μελέτες έχουν καταγράψει υψηλά ποσοστά συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης σε μεταναστευτικούς πληθυσμούς, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν κοινωνική απομόνωση, αβεβαιότητα ή εμπειρίες διάκρισης. Η εμπειρία διάκρισης ή αποκλεισμού φαίνεται επίσης να σχετίζεται με επιδείνωση της ψυχικής υγείας.

Γιατί δεν είναι μόνο το στρες πριν φύγεις. Είναι και το ψυχολογικό φορτίο αφού φτάσεις.

Το παράδοξο της «επιτυχίας»

Μπορεί ενώ έχεις εξασφαλίσει μια καλή δουλειά, καλύτερη ποιότητα ζωής συνολικά και μεγαλύτερη αίσθηση ασφάλειας, ωστόσο να βιώνεις μοναξιά, ψυχική εξάντληση, σαν να «μην ανήκεις πουθενά». Ένα από τα πιο συχνά βιώματα των Ελλήνων στο εξωτερικό είναι η μοναξιά. Όχι απαραίτητα επειδή δεν υπάρχουν άνθρωποι γύρω. Αλλά επειδή εκλείπουν, ο αυθορμητισμός, η οικειότητα, η αίσθηση του να «με καταλαβαίνουν χωρίς να εξηγώ».

Η κοινωνική απομόνωση έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο για:

• κατάθλιψη
• άγχος
• χαμηλότερη συνολική ευεξία

Αντίστοιχα, η κοινωνική υποστήριξη φαίνεται να λειτουργεί προστατευτικά για την ψυχική υγεία των μεταναστών.

Το identity gap: όταν δεν ανήκεις πουθενά

Με τα χρόνια, εμφανίζονται τα ζητηματα της διπολιτισμικής ταυτότητας (bicultural identity). Πρόκειται για το φαινόμενο της αίσθησης του  in-between, του «δεν ανήκω πλήρως ούτε εδώ ούτε εκεί», καθώς στην Ελλάδα δεν είσαι πια ακριβώς ο ίδιος, αλλά και στο εξωτερικό δεν νιώθεις ποτέ εντελώς «ντόπιος».

Η μετανάστευση ως ευκαιρία ανάπτυξης

Η αλήθεια είναι ότι η μετανάστευση δεν είναι μόνο ψυχικά επιβαρυντική. Μπορεί να γίνει και πηγή εξέλιξης.

Πολλοί μετανάστες αναπτύσσουν σημαντική ψυχική ανθεκτικότητα, γιατί:

• καλλιεργούν δεξιότητες προσαρμογής
• επαναπροσδιορίζουν τον εαυτό τους
• χτίζουν νέα ταυτότητα

Συμπέρασμα

Το θέμα δεν είναι αν η μετανάστευση είναι «καλή ή κακή». Είναι πολύ πιο σύνθετη από αυτό. Και χρειάζεται να αρχίσουμε να συζητάμε όσα αποσιωπούνται.

Γιατί μπορεί ενώ πετυχαίνεις επαγγελματικά στο εξωτερικό, παράλληλα να δυσκολεύεσαι ψυχολογικά, να σου λείπει βαθιά η Ελλάδα και ενώ μπορεί να μην θέλεις να επιστρέψεις, να εξακολουθείς να βιώνεις το αίσθημα οτι δεν είσαι πλήρης. Και αυτά τα συναισθήματα ενώ είναι αντιφατικά είναι απολύτως φυσιολογικά. Πρόκειται για μια πρωτόγνωρη και ταυτόχρονη συνύπαρξη πένθους και προσαρμογής.

Αν ζεις στο εξωτερικό και κάτι από αυτά σου ακούγεται γνώριμο, ίσως αξίζει να το εξετάσεις λίγο βαθύτερα. Γιατί η μετανάστευση δεν αποτελεί μόνο αλλαγή τόπου διαβίωσης. Είναι αλλαγή ζωής, νοοτροπίας, ρυθμών, και πολλές φορές αλλαγή εαυτού.

Και αυτό χρειάζεται χώρο, χρόνο, κατανόηση και, κάποιες φορές, υποστήριξη.

‍

‍