Πολλές φορές ξυπνάμε το πρωί με μια έντονη αίσθηση από κάποιο όνειρο, είτε πολύ "ζωντανό" είτε "περίεργο".
Μπορεί να βλέπουμε στον ύπνο μας ανθρώπους από το παρελθόν, συζητήσεις και αγχώδεις ή και τρομακτικές περιστάσεις, ή γενικότερα σενάρια τόσο παράλογα που δεν μπορούμε να εξηγήσουμε λογικά.

Τι είναι όμως τελικά τα όνειρα και τι σημαίνουν;

Η αλήθεια είναι ότι τα όνειρα δεν είναι ούτε τυχαία, ούτε απαραίτητα «προφητικά». Είναι όμως βαθιά συνδεδεμένα με τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος, με τα συναισθήματα που κουβαλάμε μέσα στη μέρα και με όλα εκείνα που δεν έχουν ακόμη βρει ψυχικό closure.

Τι είναι τα όνειρα σύμφωνα με την επιστήμη;

Τα όνειρα είναι νοητικές εμπειρίες που συμβαίνουν κυρίως κατά τη διάρκεια της φάσης REM του ύπνου (Rapid Eye Movement), όταν ο εγκέφαλος παραμένει ιδιαίτερα ενεργός, παρότι το σώμα ξεκουράζεται.

Εκείνη τη στιγμή, ο εγκέφαλος:

• επεξεργάζεται πληροφορίες,
• ταξινομεί μνήμες,
• «κατεβάζει» συναισθηματική ένταση,
• και προσπαθεί να συνδέσει εμπειρίες μεταξύ τους.

Με απλά λόγια, τα όνειρα μοιάζουν με μια νυχτερινή ψυχολογική επεξεργασία της ημέρας και όχι μόνο. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία είναι ότι ο εγκέφαλος δεν δημιουργεί όνειρα από το μηδέν. Χρησιμοποιεί υλικό που ήδη υπάρχει αποθηκευμένο μέσα μας:

• πρόσωπα που έχουμε δει,
• συναισθήματα που βιώσαμε,
• σκέψεις που καταπιέσαμε,
• φόβους,
• επιθυμίες,
• παλιές αναμνήσεις,
• μικρές λεπτομέρειες που ίσως δεν προσέξαμε συνειδητά.

Γι’ αυτό πολλές φορές στα όνειρα εμφανίζονται:

• άνθρωποι που έχουμε χρόνια να δούμε,
• καταστάσεις που μας άγχωσαν,
• εκκρεμότητες,
• ή συμβολικές εικόνες που συνδέονται με κάτι συναισθηματικά ανολοκλήρωτο.

Ο εγκέφαλος ουσιαστικά «ανακατεύει» δεδομένα από τη μνήμη και προσπαθεί να δημιουργήσει μια μορφή νοηματικής συνέχειας.

Γιατί ονειρευόμαστε όσα δεν έχουν closure;

Αυτό είναι ίσως το πιο ψυχολογικά ενδιαφέρον κομμάτι. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δυσκολεύεται να αφήσει ανοιχτούς κύκλους. Ό,τι δεν ολοκληρώθηκε συναισθηματικά συχνά συνεχίζει να παραμένει ενεργό στο παρασκήνιο. Έτσι, τα όνειρα μπορεί να λειτουργούν σαν:

• ένας χώρος «δοκιμής» συναισθημάτων,
• μια επανάληψη δύσκολων εμπειριών,
• ή μια προσπάθεια ψυχικής αποφόρτισης.

Γι’ αυτό μετά από έναν χωρισμό μπορεί να βλέπουμε συχνά τον πρώην σύντροφό μας, μετά από άγχος μπορεί να βλέπουμε καταδιώξεις ή εξετάσεις, και σε περιόδους πίεσης τα όνειρα γίνονται πιο έντονα ή χαοτικά. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «θέλουμε πίσω» κάτι ή κάποιον.
Σημαίνει συχνά ότι ο εγκέφαλος συνεχίζει να επεξεργάζεται το συναισθηματικό αποτύπωμα της εμπειρίας.

Γιατί κάποια όνειρα μοιάζουν τόσο αληθινά;

Επειδή κατά τη διάρκεια του REM ύπνου ενεργοποιούνται έντονα περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με:

• το συναίσθημα,
• τη μνήμη,
• και τη φαντασία.

Την ίδια στιγμή όμως μειώνεται η δραστηριότητα της λογικής σκέψης. Γι’ αυτό μέσα στο όνειρο μπορεί να μας φαίνονται απολύτως φυσιολογικά πράγματα που στην πραγματικότητα δεν βγάζουν κανένα νόημα. Ουσιαστικά, ο εγκέφαλος «αισθάνεται» περισσότερο και «φιλτράρει» λιγότερο.

Υπάρχουν όνειρα που έχουν νόημα;

Ναι υπάρχουν, αλλά όχι πάντα με τον τρόπο που νομίζουμε. Τα όνειρα δεν είναι απαραίτητα κώδικες που πρέπει να αποκρυπτογραφήσουμε κυριολεκτικά.
Συνήθως λειτουργούν περισσότερο συμβολικά και συναισθηματικά. Το σημαντικότερο ερώτημα όταν βλέπουμε ένα όνειρο, είναι «Τι συναίσθημα μου άφησε;», καθώς πολλές φορές το συναίσθημα του ονείρου αποκαλύπτει περισσότερα από τις ίδιες τις εικόνες.

Σε τι χρησιμεύουν τελικά τα όνειρα;

Οι περισσότερες σύγχρονες θεωρίες συγκλίνουν στο ότι τα όνειρα βοηθούν:

• στη συναισθηματική ρύθμιση,
• στην επεξεργασία εμπειριών,
• στην αποθήκευση μνήμης,
• και στην ψυχική αποφόρτιση.

Είναι σαν ο εγκέφαλος να κάνει κάποια «νυχτερινή τακτοποίηση αρχείων». Και ίσως γι’ αυτό, μετά από έντονες περιόδους στη ζωή μας (αυξημένο στρες, συναισθηματική πίεση ή μεγάλες αλλαγές), τα όνειρα γίνονται πιο ζωντανά, πιο περίεργα ή πιο συναισθηματικά φορτισμένα. Στην ουσία, τα όνειρα μας υπενθυμίζουν ότι η σκέψεις, τα άγχη, τα καθημερινά βιώματά μας και όλος ο ψυχισμός μας λειτουργούν ακόμη και όταν κοιμόμαστε και πως όλα όσα σκεφτόμαστε αλλά μπορεί να μην λέμε δεν χάνονται ποτέ "έτσι απλά". Αντίθετα, βρίσκουν τρόπο και κάνουν την εμφάνισή τους τη νύχτα, που δεν υπάρχει "συνειδητός" έλεγχος. Ειδικότερα, τα επαναλαμβανόμενα όνειρα δεν είναι απαραίτητα προφητικά ούτε κρύβουν πάντα κάποιο βαθύ συμβολισμό. Συχνά αποτελούν την προσπάθεια του εγκεφάλου να επεξεργαστεί συναισθήματα και εμπειρίες που δεν έχουν ακόμη βρει τη θέση τους στην καθημερινή μας ζωή.

‍

‍