Πότε η αφοσίωση στη δουλειά παύει να μας βοηθά και αρχίζει να μας κοστίζει;

Υπάρχουν άνθρωποι που δουλεύουν πολλές ώρες επειδή αγαπούν αυτό που κάνουν. Και υπάρχουν άνθρωποι που, ακόμη κι όταν τελειώσει η δουλειά τους, δυσκολεύονται να απομακρυνθούν από αυτήν. Ελέγχουν τα email τους το βράδυ, σκέφτονται τις εκκρεμότητες πριν κοιμηθούν και δυσκολεύονται να απολαύσουν μια ημέρα ξεκούρασης χωρίς να νιώθουν ότι θα έπρεπε να κάνουν κάτι πιο παραγωγικό. Εξωτερικά, μπορεί να φαίνονται φιλόδοξοι και συνεπείς. Τι συμβαίνει, όμως, όταν η δουλειά καταλαμβάνει όλο και περισσότερο χώρο στη ζωή τους;

Όταν το να δουλεύεις πολύ δεν είναι απλώς επιλογή

Η αφοσίωση στην εργασία δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλημα. Το ζήτημα είναι αν μπορούμε να επιλέξουμε να σταματήσουμε. Μπορεί κάποιος να αγαπά τη δουλειά του, να έχει υψηλούς στόχους και να προσπαθεί πολύ, χωρίς να παραμελεί τις υπόλοιπες πλευρές της ζωής του. Όταν, όμως, αισθάνεται ότι πρέπει διαρκώς να εργάζεται, ακόμη κι όταν είναι εξαντλημένος, η κατάσταση αλλάζει.

Μερικές φορές, η υπερεργασία συνδέεται με τον φόβο της αποτυχίας, την ανάγκη για αναγνώριση ή την αίσθηση ότι η προσωπική μας αξία εξαρτάται από όσα καταφέρνουμε. Αυτό δεν ισχύει για όλους, αξίζει όμως να αναρωτηθούμε: Δουλεύω επειδή το επιλέγω ή επειδή δυσκολεύομαι να αντέξω την ιδέα ότι δεν κάνω αρκετά;

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να σταματήσουμε;

Η εργασία προσφέρει στόχους, οργάνωση, αίσθηση προόδου και επιβεβαίωση. Όταν ολοκληρώνουμε μια υποχρέωση, έχουμε την αίσθηση ότι πετύχαμε κάτι. Στην προσωπική μας ζωή όμως, τα πράγματα δεν είναι πάντα τόσο ξεκάθαρα. Οι σχέσεις χρειάζονται χρόνο, η ξεκούραση δεν έχει μετρήσιμο αποτέλεσμα και δεν μπορούμε να ελέγξουμε κάθε κατάσταση. Για ορισμένους ανθρώπους, το να παραμένουν απασχολημένοι είναι πιο εύκολο από το να έρθουν αντιμέτωποι με την αβεβαιότητα, τις σκέψεις ή τα συναισθήματά τους. Όσο περισσότερο συνηθίζουν να λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο, τόσο δυσκολότερο μπορεί να γίνεται να αποσυνδεθούν από τη δουλειά, ακόμη κι όταν έχουν ανάγκη να ξεκουραστούν.

Ποιο είναι το κόστος όταν η δουλειά γίνεται μοναδική προτεραιότητα;

Οι συνέπειες συνήθως εμφανίζονται σταδιακά, λιγότερος χρόνος για τους ανθρώπους μας, δυσκολίες στον ύπνο, συνεχής ένταση ή έλλειψη ενέργειας για οτιδήποτε άλλο.

Έρευνα του 2024 (Kenyhercz et al.) εντόπισε συσχετίσεις ανάμεσα στον εθισμό στην εργασία και τις δυσκολίες στην ισορροπία εργασίας και προσωπικής ζωής, καθώς και στις οικογενειακές, ερωτικές και κοινωνικές σχέσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος δουλεύει πολλές ώρες θα αντιμετωπίσει απαραίτητα αυτά τα προβλήματα. Δείχνει, όμως, πόσο σημαντικό είναι να υπάρχουν όρια, ώστε η εργασία να μην παραγκωνίζει τις υπόλοιπες πλευρές της ζωής μας.

Πότε χρειάζεται να δώσουμε προσοχή;

Δεν χρειάζεται να φτάσουμε στην εξάντληση για να επανεξετάσουμε τη σχέση μας με την εργασία. Μπορούμε να ξεκινήσουμε με μερικές ερωτήσεις:

• Αισθάνομαι ενοχές όταν ξεκουράζομαι;
• Μπορώ να αποσυνδεθώ από τη δουλειά όταν τελειώνει το ωράριό μου;
• Έχω χώρο στη ζωή μου για σχέσεις, ενδιαφέροντα και δραστηριότητες που δεν συνδέονται με την παραγωγικότητα;
• Αν η δουλειά μου δεν πήγαινε καλά, θα συνέχιζα να αισθάνομαι ότι αξίζω;

Οι απαντήσεις δεν αποτελούν διάγνωση. Μπορούν, όμως, να μας βοηθήσουν να καταλάβουμε τι θέση έχει πραγματικά η εργασία στη ζωή μας.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιγράφει την επαγγελματική εξουθένωση (burnout) ως αποτέλεσμα χρόνιου εργασιακού στρες που δεν έχει αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Χαρακτηρίζεται από εξάντληση, αποστασιοποίηση από την εργασία και μειωμένη αίσθηση επαγγελματικής αποτελεσματικότητας. Δεν ταυτίζεται, ωστόσο, με την υπερβολική εργασία ή τον εθισμό στην εργασία.

Η ζωή δεν χρειάζεται να είναι ένας αγώνας διαρκούς παραγωγικότητας

Δεν είναι κακό να αγαπάμε τη δουλειά μας και να θέλουμε να εξελιχθούμε. Το πρόβλημα αρχίζει όταν όλα τα υπόλοιπα μπαίνουν σε αναμονή μέχρι να ολοκληρωθεί η επόμενη υποχρέωση ή να πετύχουμε τον επόμενο στόχο. Το ζητούμενο δεν είναι απαραίτητα να δουλεύουμε λιγότερο, αλλά να μπορούμε να σταματάμε χωρίς να αισθανόμαστε ότι χάνουμε την αξία μας. Η δουλειά μπορεί να αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μας, χωρίς να γίνεται το επίκεντρό της.

Τι συμβαίνει όταν δουλεύουμε περισσότερο απ' όσο θέλουμε;

Έρευνα των Krekel, Kremser και Melios, που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 στο περιοδικό Social Science & Medicine, εξέτασε τι συμβαίνει όταν οι άνθρωποι εργάζονται περισσότερες ώρες από όσες θα επιθυμούσαν. Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερα από 43.000 άτομα στη Γερμανία και διαπίστωσαν ότι αυτή η αναντιστοιχία συνδεόταν με χαμηλότερη ψυχική ευεξία, χωρίς ενδείξεις ότι οι αρνητικές επιπτώσεις υποχωρούσαν με τον χρόνο. Αντίθετα, η συσχέτιση με την επιβάρυνση της ψυχικής υγείας γινόταν εντονότερη όσο η κατάσταση συνεχιζόταν.

Το εύρημα αυτό θέτει ένα σημαντικό ερώτημα: Μήπως δεν συνηθίζουμε τελικά μια καθημερινότητα που μας επιβαρύνει, αλλά απλώς μαθαίνουμε να ζούμε μέσα σε αυτήν;

‍