Τα τελευταία χρόνια η ζωή έχει επιστρέψει, σε μεγάλο βαθμό, σε μια νέα «κανονικότητα» μετά την πρωτόγνωρη περίοδο της πανδημίας. Για πολλούς ανθρώπους όμως, το ψυχικό αποτύπωμα εκείνης της εποχής παραμένει ακόμη ζωντανό, καθώς για κάποιους τίποτα δεν επανήλθε πραγματικά όπως πριν. Η απομόνωση, η συνεχής έκθεση σε δυσάρεστες ειδήσεις, ο φόβος της ασθένειας, η απώλεια ανθρώπων αλλά και η αβεβαιότητα για το μέλλον δημιούργησαν μια συλλογική ψυχική πίεση, που δεν βιώθηκε με τον ίδιο τρόπο από όλους.

Το ψυχικό κόστος

Πολλοί άνθρωποι εκείνη την περίοδο προσπάθησαν να συνεχίσουν να λειτουργούν «κανονικά». Να εργάζονται, να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους, να φροντίζουν την οικογένειά τους και να προσαρμοστούν σε μια εντελώς νέα καθημερινότητα. Ωστόσο, όταν σταδιακά μειώθηκε η ένταση της κατάστασης και άρχισε να επανέρχεται μια αίσθηση κανονικότητας, έγινε πιο εμφανές το πραγματικό ψυχικό κόστος αυτής της περιόδου. Αρκετοί άνθρωποι άρχισαν τότε να βιώνουν:

• αυξημένο άγχος
• κρίσεις πανικού
• αίσθημα κενού
• ψυχική εξάντληση
• δυσκολία να επανέλθουν πλήρως στους προηγούμενους ρυθμούς ζωής

Παράλληλα, αρκετοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με νέα ή επίμονα προβλήματα υγείας μετά από νόσηση με τον ιό, γεγονός που επιβάρυνε ακόμη περισσότερο την καθημερινότητα και την ψυχική τους κατάσταση. Έτσι, πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ακόμη και σήμερα ότι δεν αισθάνονται ακριβώς όπως πριν από την πανδημία, χωρίς να μπορούν πάντα να προσδιορίσουν την αιτία. Το ψυχικό αποτύπωμα εκείνης της περιόδου φαίνεται πως συνεχίζει να επηρεάζει τον τρόπο που βιώνουν τον εαυτό τους, τις σχέσεις τους και την καθημερινότητά τους.

Όταν το σώμα εκφράζει την ψυχική πίεση

Η ψυχική κατάσταση και το σώμα συνδέονται στενά. Όταν ο άνθρωπος ζει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε κατάσταση φόβου ή συνεχούς στρες, το σώμα συχνά αντιδρά. Σε αρκετές περιπτώσεις, η ψυχική επιβάρυνση εκφράστηκε μέσα από ψυχοσωματικά συμπτώματα όπως:

• ταχυκαρδίες
• δύσπνοια
• αϋπνία
• έντονη κόπωση
• μυϊκές εντάσεις
• γαστρεντερικές ενοχλήσεις
• πονοκεφάλους
• αυξημένο άγχος για την υγεία

Παράλληλα, αρκετοί άνθρωποι μετά από μια περίοδο νόσησης ή παρατεταμένου στρες ένιωσαν ότι εμφανίστηκαν ή εντάθηκαν σωματικές δυσκολίες και χρόνιες ενοχλήσεις. Το σώμα πολλές φορές «κρατά» την ένταση ακόμη και όταν ο κίνδυνος έχει περάσει.

Η απομόνωση και οι αλλαγές στις σχέσεις

Η μακρά περίοδος κοινωνικής απομόνωσης επηρέασε και τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους άλλους ανθρώπους. Κάποιοι δυσκολεύτηκαν να επανέλθουν κοινωνικά, ενώ άλλοι ένιωσαν μεγαλύτερη ανασφάλεια, ευαλωτότητα ή συναισθηματική απόσταση. Για αρκετούς, η περίοδος της πανδημίας λειτούργησε σαν ένας μεγεθυντικός φακός που έφερε στην επιφάνεια δυσκολίες που ίσως ήδη υπήρχαν:

• μοναξιά
• πίεση
• φόβο
• εξάντληση
• δυσκολίες στις προσωπικές σχέσεις

Το αποτύπωμα του φόβου  

Ο φόβος των πανδημιών παραμένει ακόμη ζωντανός. Ίσως γι’ αυτό κάθε νέα είδηση γύρω από έναν άγνωστο ιό ή μια πιθανή υγειονομική απειλή ενεργοποιεί ξανά σε πολλούς ανθρώπους φόβο και ανησυχία. Για κάποιους, ακόμη και η συζήτηση γύρω από μια πιθανή νέα πανδημία αρκεί για να επαναφέρει ένταση, αγωνία ή σωματικά συμπτώματα. Η εμπειρία της πανδημίας μοιραία άφησε ένα συλλογικό ψυχικό αποτύπωμα που δεν διαγράφεται εύκολα.

Η σημασία του χρόνου και η επαναπροσαρμογή

Ο άνθρωπος δεν επεξεργάζεται πάντα τις δύσκολες εμπειρίες τη στιγμή που συμβαίνουν. Πολύ συχνά, η ψυχική επεξεργασία έρχεται αργότερα, όταν επανέλθει ένα αίσθημα σχετικής ασφάλειας. Οι πανδημίες δεν αφήνουν επιπτώσεις μόνο στη δημόσια υγεία ή στην καθημερινότητα. Αφήνουν επιπτώσεις και στην ψυχολογία των ανθρώπων, στον τρόπο που αντιλαμβάνονται το σώμα τους, την ασφάλεια, το μέλλον και τις σχέσεις τους με τους άλλους.

Και πολλές φορές, αυτές οι αλλαγές δεν φαίνονται εξωτερικά. Υπάρχουν όμως σιωπηλά μέσα στην καθημερινότητα πολλών ανθρώπων ακόμη και χρόνια μετά. Σύμφωνα με διεθνείς μελέτες που πραγματοποιήθηκαν μετά την πανδημία, πολλοί άνθρωποι εμφάνισαν αυξημένα επίπεδα άγχους, ψυχικής κόπωσης, μοναξιάς και ψυχοσωματικών συμπτωμάτων ακόμη και μήνες ή χρόνια μετά την περίοδο της υγειονομικής κρίσης. Και ίσως αυτό να εξηγεί γιατί, ενώ η ζωή συνεχίστηκε, για κάποιους ανθρώπους ένα κομμάτι τους εξακολουθεί να προσπαθεί να επεξεργαστεί όσα συνέβησαν.

‍

‍